De afstandelijkheid van Friedrich en Brzezinski

Referentie:

Friedrich, Brzezinski, geciteerd in: Linz, Juan J., Totalitarian and Authoritarian Regimes, London: Lynne Riener Publishers, 2000, 343 p.

Plaatskenmerk:

DEV-321 G-Linz 2000

Extract:

“”The features which distinguish this regime from other and older autocracies as well as from heterocracies are  six in number. They are to recall what by now is a fairly generally accepted set of facts: (1) a totalist ideology; (2) a single party commited to this ideology and usually led by one man, the dictator; (3) a fully developed secret police and three kinds of monopoly or more precisley monopolistic control; namely, that of (a) mass communications, (b) operational weapons, and (c) all organizations including economic ones, thus involving a centrally planned economy...”(Friedrich, 1969, p.26)”

“Totalitarianism is a new form of government falling into the general classification of dictatorship, a system in which technologically advanced instruments of political power are wielded without restraint by centralized leadership of an elite movement for the purpose of affecting a total social revolution, including the conditioning of man on the basis of certain arbitrary ideological assumptions, proclaimed by the leadership in a atmosphere of coerced unanimity of the enitre population.” (Brzezinski, 1962)(dl. 2)””

p. 66
(HEUR-STAP 1: een gezaghebbend artikel uit de bibliografie van een encyclopedie-artikel)

Commentaar:

In een vrij recente uitgave over totalitaire en autoritaire regimes vond ik een citaat van de twee auteurs die in Historisches Worterbuch met Arendt  genoemd worden als gezaghebbende denkers over het thema. Een opvallend verschil met Arendt is dat beide auteurs in hun definitie enkel externe kenmerken van het totalitarisme behandelen, maar geen pogingen doen om vanuit een conceptueel standpunt de innerlijke structuren aan te duiden. In contrast met Arendt’s intens betrokken discours lijken deze auteurs meer afstand te nemen van het onderwerp. Het is deze afstand die we als criterium kunnen gebruiken voor de implicaties van een interpretatie. Hoewel Arendt in 1933 vluchtte voor het nazi-regime en de terreur dus nooit van dichtbij heeft meegemaakt, wordt haar politiek begip van dit fenomeen mee gestuurd door haar standpunt als joodse filosofe. Een tweede opvallend feit is dat de auteurs nergens gewag maken van het begrip totale Staat (al is dit een summier citaat en kan ik het volledige werk niet raadplegen). De alomaanwezigheid van het staatsapparaat blijkt echter uit het vervallen van de scheiding tussen politiek, economie, media en politiemacht. De ideologie ziet individuen als inwisselbaar en conditioneerbaar, en beschouwt de heersende klasse als superieur aan de monistische entiteit van “het volk”. Beide auteurs spreken over “ a dictator” of “ dictatorship”: Arendt verwerpt echter het concept van totalitarisme als ontworpen door één evil genius.

Het trauma dat Europa heeft overgehouden aan het nazisme, fascisme, stalinisme en de éénpartijdictatuur van het Oostblok, wordt duidelijk gevolgd door een reactie die de staat in stijgende lijn terugdringt in betekenis en maatschappelijke controle. Met het oog op de hedendaagse Europese politieke realiteit zien we dat de macht van het staatsapparaat en vooral, zijn controle over de economie sterk verminderd is. Misschien kunnen we deze evolutie naar een liberale diplomademocratie zien als een antithese op het totalitarisme. Ik stel me dan echter de vraag wat een mogelijke synthese zou kunnen zijn?

Theorieën over het Totalitarisme na 1945

Referentie:

Historisches Worterbuch der Philosophie. Joachim Ritter e.a. (Hrsg.), Basel: Schwabe,  1971-2005, 12 vols.

Plaatskenmerk:

FILO 10 A-RITT 71

Extract:

“Die T.-Theorie nach 1945. –Die beiden einflusreichsten Abhandlungen entstanden erst in der Nachkriegszeit: H.ARENDTS ‘Origins of Totalitarianism’(1951) und C.J. FRIEDRICHS und Z.BRZEZINSKIS ‘Totalitarian Dictatorship and Autocracy’ (1956). Während ARENDT unter Einbeziehung existenzphilosophischer Überlegungen die historischen Elemente und Voraussetzungen des T. wie Antisemitismus, Rassismus, Imperialismus, Panbewegungen, Niedergang des Nationalstaates, Untergang des Klassengeselschaft, Entstehung der Masse vorführte, um damit sowohl die Anfälligkeit des vereinsamten Massenmenschen für “totalitäre Bewegungen”, “totalitäre Propaganda” und “totale Organisationen” als auch die einzelnen Bestandsteile totalitärer Herrschaft (Staatsapparat, Geheimpolizei, Konzentrationslager, Ideologie und Terror) verständlich zu machen [42], entwickelten FRIEDRICH/BRZEZINSKI einen auf empirische Überprüfbarkeit angelegten Katalog von sechs grundlegenden, in wechselseitiger Beziehung stehenden Merkmalen totalitärer Diktatur: “ideology, a single party typically led by one man, a terroristic police, a communications monopoly, a weapon monopoly, and a centrally directed economy”[43].” p 1298

Commentaar:

Als startpunt voor deze blog is het nuttig het naoorlogse begrip totalitarisme af te bakenen aan de hand van het Historisches Worterbuch der Philosophie. We bekijken hier specifiek de gedachtengang rond totalitarisme, die na 1945 op gang is gekomen. Het boek van Friedrich en Brzezinski is in de UA-bibliotheek niet te vinden, ook van de afzonderlijke auteurs zijn er enkel in het magazijn nog publicaties voor handen. Hannah Arendt’s werk is daarentegen brandend actueel: haar werk neemt samen met de auteurs die over haar geschreven hebben een lijvige plaats in in de rekken van de filosofische bibliotheek. Ik zal mijn onderzoek dan ook laten leiden door de implicaties van haar reflecties over het totalitarisme.

Een essentieel verschil tussen Arendt en Friedrich/Bzrezinski toont zich al in de titel Totalitarian Dictatorship and Autocracy. Arendt heeft altijd benadrukt dat het totalitarisme zich radicaal onderscheidt van de dictatuur of de tirannie. Ze gaat daarmee in tegen een aantal denkers zoals Friedrich of J.L. Talmon, die het totalitarisme kenmerken als een ideologische politiestaat, die slechts in enkele opzichten verschilt van de dictatuur. De consequenties van dit conflict reiken zeer ver en beinvloeden o.a. hoe we denken over de latente mogelijkheid van een herhaling van de terreur in nazi-Duitsland en stalinistisch Rusland.

(HEUR-STAP 0: Thematische afbakening via naslagwerk)