Arendt en Hegel

Referentie:

Tsao, Roy T., “Arendt and the Modern State:Variations On Hegel in The Origins of Totalitarianism”, The review of politics 2004, University of Notre Dame, p. 106-136

Plaatskenmerk:

Eigen bibliotheek / Mijn computer

Extract:

“Like Hegel, Arendt believes that the basic challenge confronted by the modern state in sustaining its people’s allegiance to a single political community lies in the conflicting, particularistic interests that arise with the emergence of a market-oriented, “bourgeois” society. With more than a century’s hindsight, Arendt takes a different, and darker, view of the forms those conflicting interests had taken. Even so, her account of the syndromes of political alienation that resulted from the European state’s historical failure to contain and surmount those conflicts may be regarded as an imaginative extension of the underlying concerns that had led Hegel to lay great stress on the socially integrative function of political institutions. The consonance between Arendt’s arguments and Hegel’s is no less striking with respect to her claims about the state’s still more fundamental function of sustaining a rightsbased legal order. Like Hegel, Arendt holds that the reciprocal recognition of rights among the citizens of legally constituted political community is an indispensable condition for an individual’s attainment of full human agency, so much so that a life spent outside such a community is in a sense not fully human.”

p. 108

(HEUR-STAP 2: een artikel via Philosopher's index)

Commentaar:

Arendt heeft Hegel nooit genoemd als inspirator voor haar denken. Integendeel, zij denkt dat de historische Zeitgeist-theorie niet van toepassing is wanneer we het totalitarisme willen begrijpen: deze neutraliseert het begrip immers en plaatst het definitief in het verleden.
Volgens Taso zijn er in Arendt’s ideeën over totalitarisme toch parallellen met Hegels’ denken over de staat. Arendt zag het totalitarisme als de ultieme antithese van de moderniteit, niet als haar vervulling. Hegel voorzag een gelijkaardige evolutie naar een moderne éénpartijstaat, maar trok hier minder grimmige conclusies uit dan Arendt. De politieke vervreemding die volgde uit het falen van de Europese staten, had Hegel voorspeld en zou later een centrale plaats innemen in de marxistische analyse.

Daarnaast zijn er parallellen tussen het denken van Arendt en Hegel wat betreft de functie van de staat: beiden meenden dat de voorwaarden voor het mens zijn beschermd worden door de staat. We zien hier een derde parallel met Rousseau en zijn idee over het individu dat beschermd wordt door de staat. Toch heb ik moeite met het uitgangspunt van de auteur. Zuiver conceptueel kunnen we deze parallellen maken. Maar het Hegeliaanse absolute geloof in de afwikkeling van de geschiedenis ligt ten eerste aan de basis van het marxisme, en Marx’ visioen van eeuwige gelijkheid heeft indirect mee geleid tot de Oktoberrevolutie en de communistische machtsovername, en dit systeem heeft Stalin voortgebracht. Denken we weer aan Claude Leforte: de USSR was geen “vergissing van Columbus”, het was de exacte belichaming van het leninistische ideaal. Ten tweede moeten we voorzichtig zijn om het totalitarisme te omschrijven als “antithese van”, omdat dit veronderstelt dat het totalitarisme ontstond als tegenbeweging op de moderniteit, maar niets is minder waar. Een tweede gevaar van het gebruik van deze analytische terminologie is dat we voorbijgaan aan de typering van het Nieuwe Radicale Kwaad dat het totalitarisme belichaamde en het rationaliseren als een regime dat noodzakelijkerwijs voortkwam uit Europa’s politieke geschiedenis. Tenslotte impliceert deze veronderstelling dat het totalitaire regime de logische volgende stap was in de geschiedenis. Niets is minder waar: na de Oktoberrevolutie lag de manifestatie van een werkelijke objectieve gelijkheid binnen handbereik: de machtshebbers hebben jammerlijk de verkeerde richting gekozen. Daarom is het totalitarisme geen gefaalde utopie, wel een bewust gemiste kans.

Claude Lefort en het onderscheid tussen totalitarisme en populisme

Referentie:

Abts, Koen, Rummens, Stefan, « Populism versus democracy », POLITICAL STUDIES, 2007 VOL 55, p. 405–424

Plaatskenmerk:

Eigen bibliotheek / Mijn computer

Extract:

« One obvious objection to our identification of populism with the closure of the empty place of power relates to the work of Lefort himself. Lefort, indeed, takes this closure as the starting point for his analysis of totalitarianism and not of populism. This is not a surprise, since he developed his work on democracy mainly in view of a critical analysis of post-war communist totalitarianism. In response, we agree that the fictitious image of the people-as-one is a defining characteristic that populism shares with totalitarianism.We accept, therefore, that in our analysis populism appears as a proto-totalitarian logic and we will briefly indicate some of the consequences of this affinity in our concluding remarks.

Nevertheless, we also believe that the semantic collapse of populism and totalitarianism can and should be avoided. The crucial difference between the two is that populism still respects the differences between the political domain and other domains such as the economy, law, education or culture.Totalitarianism, on the other hand, involves a project of homogenization of the people-as-one that encompasses the whole of society. In order to take this difference into account, we will therefore assume, as an additional element in our definition of populism, that populism respects the autonomy of the political sphere and restricts its attempts at a homogenization of the people accordingly.”

p.414
(HEUR-STAP 4: een artikel over het thema gevonden via de bibliografie van een gezaghebbend boek of artikel)

Commentaar:

Arendt sprak over het ontstaan van het totalitarisme als een proces waarin verschillende elementen als antisemitisme en imperalisme uitkristalliseerden tot een nieuw politiek regime. Dit proces werd versneld en gestuurd door enkele catalysators: de grote werkloosheid in Duitsland en de frustraties van WO I die nooit verdwenen waren, hebben Hitler mee in het zadel geholpen. Hoewel we momenteel niet zulk een zware recessie beleven als in de jaren ’30, zijn sommige elementen ook nu aanwezig. Het geloof in het huidige systeem en de politiek hebben een stevige knauw gekregen, we beleven een populistische politiek en bepaalde linkse denkers demoniseren openlijk de islam. Zijn dit indicatoren van de mogelijkheid van een nieuw totalitarisme? De auteurs van dit verhelderende artikel waarschuwen ervoor populisme en totalitarisme te vergelijken. Al halen politici als De Winter en Dedecker hun voordeel uit het beeld van een unitair volk tegenover een kleine basis van zakkenvullers en postjespakkers, toch ambieren ze geen overname van alle sociale en economische domeinen door de politiek. Ook al hebben hun ideeën grote invloed op de werking van onze democratie, ze kunnen er ook niet buiten. Populisten respecteren de politiek, al getuigt hun retoriek hier niet altijd van. Dat betekent niet dat duister populisme volledig onschadelijk is: ook al heeft Vlaams Belang nooit een politiek mandaat verworven, toch bepalen zij mee hoe we denken over deze maatschappij, en slaan deze ideeën des te meer aan bij laaggeschoolden die zich gepasseerd voelen in een liberale prestatiemaatschappij.

Over Lenin en de 'vergissing van Columbus'

Referentie:

Flynn, Bernard, recensie van: Lefort, Claude, La complication: Retour sur Communisme, Paris: Fayard,1999, in : Constellations Volume 9, No 3, 2002, p. 436-444

Plaatskenmerk:

Eigen bibliotheek / Mijn computer

Extract:

“Inasmuch as reality did not conform to its representation in socialist theory, the Party became not just the seat of knowledge but also of will. Its will must force reality to correspond to the idea; in order to do this, it must be all-powerful and exercise central control over every aspect of life. Lefort, on the contrary, does not view the Soviet Union as a “Columbus mistake.” For him the “Leninist adventure” arrived at the land it had set sail for: a totalitarian movement gave rise to a totalitarian state. »

p. 437

(HEUR-STAP 2: een artikel gevonden via Philosopher's index)

Commentaar:

De Sovjet-Unie is volgens Claude Lefort géén ‘vergissing van Columbus’, alsof de leninisten koers gezet hadden naar een ideale staat gebaseerd op gelijkheid, en zonder het te beseffen ergens heel anders uitkwamen. Integendeel, de totale staat was exact waar de beweging wilde uitkomen en was geen gefaalde utopie. Sterker nog, net nu de mogelijkheid van een ideale staat voor handen lag, koos de partij een richting die de burger verder dan ooit van objectieve gelijkheid verwijderde. George Orwell’s novelle Animal Farm, die de westerse opinie over het Russische communisme mee gevormd heeft, toont een andere visie: pas nadat Trotski verjaagd was gedroeg de Partij zich als een totalitaire rechter over het volk. We weten echter ook dat de afschaffing van de vrije handel al geschiedde onder Lenin en Trotski, wegens on-marxistisch. John Talmon maakte in The origins of Totalitarian Democracy al een onderscheid tussen links en rechts totalitarisme als was de basisidee van het communisme humaner dan de zucht naar wereldheerschappij van de nazi’s. Ik vind dit een twijfelachtig argument: ook al kon er in het Derde Rijk maar voor één ras plaats zijn, toch meenden zij te opereren vanuit een hoger menselijk principe.

Claude Lefort over de totalitaire logica en structuur

Referentie:

Lefort, Claude, The political forms of modern society. Bureaucracy, Democracy,Totalitarianism, Cambridge: Polity Press, 1986. 342 p.

Plaatskenmerk:

PSW 321 G-LEFO 86

Extract:

“This is apparent in the inability of socialists to conceptualize the nature of the Soviet regime. As soon as they saw private property abolished, as soon as class antagonism could no longer be deciphered in the known context of capitalism, their thinking was disarmed. They were quite capable of concluding that the Soviet state was loaded with vices; but they could identify nothing more than vices, whose origins were imputed to accidents of history. The Left lacked a theory over the State, or more profoundly still, a conception of political society. And, by the same token-a fact too seldom noticed-it proved to be incapable of interpreting the evident signs of the exploitation of workers and peasants, the signs of class division, which were being produced by new relations of production. Because they had circumscribed the sphere of reality within the limits of the economy, they were blind to the structure of a system which was explicitly embedded in the political system.”

p. 277
(HEUR-STAP 3: een boek over het thema gevonden via de UA-catalogus)

Commentaar:

In het hoofdstuk “The logic of totalitarianism” zegt Leforte dat tegenstanders van het fascisme en het nazisme tijdens het interbellum hun strijd zagen als zuiver antifascistisch. Er zijn bijzonder weinig bronnen die ondersteunen dat men toen al gewag maakte van een totalitair regime. Uiteraard maakte men zich in het buitenland zorgen over de evolutie van Duitsland naar een éénpartij-staat, maar zeer zelden sprak men al over de totale Staat. Bovendien heeft het lang geduurd voor de linkse politieke beweging de term heeft willen gebruiken, aangezien de idee om nazisme, fascisme en bolsjevisme te definïeren als “totalitair” uit de rechtse beweging kwam. Pas na de oorlog, tijdens het ideologische conflict tussen het Westen en de USSR, ontstond er een brede liberale basis die het stalinisme bestempelde als totalitair. Veel linkse denkers, waaronder Sartre, hebben de misdaden van het stalinisme zelfs lang ontkend of geminimaliseerd. Buitenlandse waarnemers waren niet in staat om zich een begrip te vormen van de immense omvang van de verandering  die zich voltrok, noch van de radicale impact van haar consequenties op het welbevinden van de burger. Door het sociale isolement dat eigen is aan het totalitarisme, waren veel Duitse burgers zich hier evenmin ten volle van bewust, waarvan getuige het vaak gehoorde excuus “wir haben es nicht gewusst”. De terreur van het regime voltrok zich buiten de zichtbare realiteit: wanneer een individu wordt afgesneden van de dialoog en geen werkelijkheid meer deelt met anderen, wordt het onmogelijk om weet te hebben van het leed dat een ander wordt aangedaan. Dit is wederom een belangrijk verschil met de dictatuur: onder Franco en Mussolini was de terreur veel zichtbaarder, omdat ze zich grotendeels voltrok in de publieke ruimte.