Arendt en Hegel

Referentie:

Tsao, Roy T., “Arendt and the Modern State:Variations On Hegel in The Origins of Totalitarianism”, The review of politics 2004, University of Notre Dame, p. 106-136

Plaatskenmerk:

Eigen bibliotheek / Mijn computer

Extract:

“Like Hegel, Arendt believes that the basic challenge confronted by the modern state in sustaining its people’s allegiance to a single political community lies in the conflicting, particularistic interests that arise with the emergence of a market-oriented, “bourgeois” society. With more than a century’s hindsight, Arendt takes a different, and darker, view of the forms those conflicting interests had taken. Even so, her account of the syndromes of political alienation that resulted from the European state’s historical failure to contain and surmount those conflicts may be regarded as an imaginative extension of the underlying concerns that had led Hegel to lay great stress on the socially integrative function of political institutions. The consonance between Arendt’s arguments and Hegel’s is no less striking with respect to her claims about the state’s still more fundamental function of sustaining a rightsbased legal order. Like Hegel, Arendt holds that the reciprocal recognition of rights among the citizens of legally constituted political community is an indispensable condition for an individual’s attainment of full human agency, so much so that a life spent outside such a community is in a sense not fully human.”

p. 108

(HEUR-STAP 2: een artikel via Philosopher's index)

Commentaar:

Arendt heeft Hegel nooit genoemd als inspirator voor haar denken. Integendeel, zij denkt dat de historische Zeitgeist-theorie niet van toepassing is wanneer we het totalitarisme willen begrijpen: deze neutraliseert het begrip immers en plaatst het definitief in het verleden.
Volgens Taso zijn er in Arendt’s ideeën over totalitarisme toch parallellen met Hegels’ denken over de staat. Arendt zag het totalitarisme als de ultieme antithese van de moderniteit, niet als haar vervulling. Hegel voorzag een gelijkaardige evolutie naar een moderne éénpartijstaat, maar trok hier minder grimmige conclusies uit dan Arendt. De politieke vervreemding die volgde uit het falen van de Europese staten, had Hegel voorspeld en zou later een centrale plaats innemen in de marxistische analyse.

Daarnaast zijn er parallellen tussen het denken van Arendt en Hegel wat betreft de functie van de staat: beiden meenden dat de voorwaarden voor het mens zijn beschermd worden door de staat. We zien hier een derde parallel met Rousseau en zijn idee over het individu dat beschermd wordt door de staat. Toch heb ik moeite met het uitgangspunt van de auteur. Zuiver conceptueel kunnen we deze parallellen maken. Maar het Hegeliaanse absolute geloof in de afwikkeling van de geschiedenis ligt ten eerste aan de basis van het marxisme, en Marx’ visioen van eeuwige gelijkheid heeft indirect mee geleid tot de Oktoberrevolutie en de communistische machtsovername, en dit systeem heeft Stalin voortgebracht. Denken we weer aan Claude Leforte: de USSR was geen “vergissing van Columbus”, het was de exacte belichaming van het leninistische ideaal. Ten tweede moeten we voorzichtig zijn om het totalitarisme te omschrijven als “antithese van”, omdat dit veronderstelt dat het totalitarisme ontstond als tegenbeweging op de moderniteit, maar niets is minder waar. Een tweede gevaar van het gebruik van deze analytische terminologie is dat we voorbijgaan aan de typering van het Nieuwe Radicale Kwaad dat het totalitarisme belichaamde en het rationaliseren als een regime dat noodzakelijkerwijs voortkwam uit Europa’s politieke geschiedenis. Tenslotte impliceert deze veronderstelling dat het totalitaire regime de logische volgende stap was in de geschiedenis. Niets is minder waar: na de Oktoberrevolutie lag de manifestatie van een werkelijke objectieve gelijkheid binnen handbereik: de machtshebbers hebben jammerlijk de verkeerde richting gekozen. Daarom is het totalitarisme geen gefaalde utopie, wel een bewust gemiste kans.

Michael Halberstam over het oorspronkelijke plan van de totalitaire heersers

Referentie:

Halberstam, Michael, « Totalitarianism as a Problem for the Conception of Modern Politics », Political Theory, Vol. 26, No. 4 (Aug., 1998), p. 459-488

Plaatskenmerk:

Eigen bibiliotheek / Mijn computer

Extract:

"The extreme social transformation pursued by totalitarian movements does not attempt a reactionary return to past social and political structures, nor a simple coup d' etat, but it expresses the aspiration toward a complete and unprecedented reconstruction of society. Moreover, totalitarian movements share in the belief-implicit in the ideal of emancipation-that the intellectual context legitimizing a particular social order can be determined by human construction as well. They take the idea of an intellectual reconstruction of the ideological basis of society to its extreme. Totalitarian movements propagate an ideology and produce it in the form of propaganda, with the intention of galvanizing the intellectual climate of public discourse to such an extent that all outside reference points disappear."

p. 465
(HEUR-STAP 2: een artikel via Philosopher's Index)

Commentaar:

Dit extract illustreert de moeilijkheden die opduiken wanneer we totalitarisme trachten te definiëren als een antithese op of een synthese van bestaande politieke systemen. Het totalitarisme manifesteert zich immers niet vanuit een staatsgreep of een revolutie. Hitler is democratisch verkozen door de Duitse natie, Stalin heeft zijn leiderschap binnen de communistische partij legitiem verworven. Anderzijds was, hoewel sommige auteurs hierover van mening verschillen, de intentie om het volledige zijn van de staat en de natie om te vormen tot een zuiver ideologische maatschappij al van het begin aanwezig. In die zin kunnen we betwijfelen of de uitkomst van Stalin’s regime als idee wel zover verwijderd is van het leninistische ideaal. Uit de jacht op de communisten na de brand in de Reichstag kunnen we concluderen dat de nazipartij een volledige reconstructie van de maatschappij ambieerde, die in de geschiedenis zijn precedent niet kent.