Over Lenin en de 'vergissing van Columbus'

Referentie:

Flynn, Bernard, recensie van: Lefort, Claude, La complication: Retour sur Communisme, Paris: Fayard,1999, in : Constellations Volume 9, No 3, 2002, p. 436-444

Plaatskenmerk:

Eigen bibliotheek / Mijn computer

Extract:

“Inasmuch as reality did not conform to its representation in socialist theory, the Party became not just the seat of knowledge but also of will. Its will must force reality to correspond to the idea; in order to do this, it must be all-powerful and exercise central control over every aspect of life. Lefort, on the contrary, does not view the Soviet Union as a “Columbus mistake.” For him the “Leninist adventure” arrived at the land it had set sail for: a totalitarian movement gave rise to a totalitarian state. »

p. 437

(HEUR-STAP 2: een artikel gevonden via Philosopher's index)

Commentaar:

De Sovjet-Unie is volgens Claude Lefort géén ‘vergissing van Columbus’, alsof de leninisten koers gezet hadden naar een ideale staat gebaseerd op gelijkheid, en zonder het te beseffen ergens heel anders uitkwamen. Integendeel, de totale staat was exact waar de beweging wilde uitkomen en was geen gefaalde utopie. Sterker nog, net nu de mogelijkheid van een ideale staat voor handen lag, koos de partij een richting die de burger verder dan ooit van objectieve gelijkheid verwijderde. George Orwell’s novelle Animal Farm, die de westerse opinie over het Russische communisme mee gevormd heeft, toont een andere visie: pas nadat Trotski verjaagd was gedroeg de Partij zich als een totalitaire rechter over het volk. We weten echter ook dat de afschaffing van de vrije handel al geschiedde onder Lenin en Trotski, wegens on-marxistisch. John Talmon maakte in The origins of Totalitarian Democracy al een onderscheid tussen links en rechts totalitarisme als was de basisidee van het communisme humaner dan de zucht naar wereldheerschappij van de nazi’s. Ik vind dit een twijfelachtig argument: ook al kon er in het Derde Rijk maar voor één ras plaats zijn, toch meenden zij te opereren vanuit een hoger menselijk principe.

De folterscéne van George Orwell

Referentie:

Orwell, George, Nineteen Eighty-Four. New York, N.Y.: Penguin Books, 1954, 251 p.

Plaatskenmerk:

Persoonlijke bibliotheek

Extract:

“‘(...)You pretended that you had seen a piece of paper, which proved these treachers innocent. No such piece of paper ever existed. You invented it, and later you grew to believe in it. You remember now the very moment at which you first invented it. Do you remember that?’

‘Yes.’

’Just now I held up the fingers of my hand to you. You saw five fingers. Do you remember that? ‘

’Yes.’

O’Brien held up the fingers of his left hand, with the thumb concealed.

‘There are five fingers there. Do you see five fingers?’

’Yes.’”

p. 207

Commentaar:

Orwell schetste in Nineteen Eighty-Four een coherent beeld van een mogelijke totalitaire samenleving.  Deze naoorlogse novelle uit 1954 is van groot belang geweest voor de vorming van het begrip totalitarisme in de publieke opinie. De verfilming van de folterscéne waarin verdachte Winston ondervraagd wordt door O’Brien is bijna ondraaglijk. Dit fragment illustreert als geen ander wat de gevolgen kunnen zijn van psychologische terreur en folterpraktijken: men kan een individu werkelijk alles doen zeggen én denken. De eigen waarneming heeft geen enkele waarde, zoals het voorbeeld van de opgestoken vingers illustreert: de enige waarheid die bestaat is die van de ideologie. Eens het duidelijk is dat het regime tot zulke terreur in staat is, zal de gehele bevolking door anticipatie zich aanpassen aan deze waarheid. Door enkele individuen te corrigeren, corrigeert het regime de hele samenleving.