“Op een kwade morgen ontdekte kameraad Stalin dat zijn lievelingspijp was verdwenen. Uiteraard gaf hij zijn trawant Lavrenti Beria, hoofd van de geheime dienst van de Sovjet-Unie, opdracht de pijp te vinden. Toen Stalin de pijp een paar uur later in zijn bureau vond, droeg hij Beria op het zoeken te staken. ‘Maar kameraad Stalin’, stamelde Beria, ‘vijf verdachten hebben de diefstal al bekend.’”
Commentaar:
Een bekende grap die Stalin volgens sommige bronnen graag zelf vertelde. Ze illustreert treffelijk de dwang die uitgaat van de totalitaire logica: zelfs als er niets te bekennen valt, moet het wel bekend worden omdat het regime er om vraagt.
Lefort, Claude, The political forms of modern society. Bureaucracy, Democracy,Totalitarianism, Cambridge: Polity Press, 1986. 342 p.
Plaatskenmerk:
PSW 321 G-LEFO 86
Extract:
“This is apparent in the inability of socialists to conceptualize the nature of the Soviet regime. As soon as they saw private property abolished, as soon as class antagonism could no longer be deciphered in the known context of capitalism, their thinking was disarmed. They were quite capable of concluding that the Soviet state was loaded with vices; but they could identify nothing more than vices, whose origins were imputed to accidents of history. The Left lacked a theory over the State, or more profoundly still, a conception of political society. And, by the same token-a fact too seldom noticed-it proved to be incapable of interpreting the evident signs of the exploitation of workers and peasants, the signs of class division, which were being produced by new relations of production. Because they had circumscribed the sphere of reality within the limits of the economy, they were blind to the structure of a system which was explicitly embedded in the political system.”
p. 277
(HEUR-STAP 3: een boek over het thema gevonden via de UA-catalogus)
Commentaar:
In het hoofdstuk “The logic of totalitarianism” zegt Leforte dat tegenstanders van het fascisme en het nazisme tijdens het interbellum hun strijd zagen als zuiver antifascistisch. Er zijn bijzonder weinig bronnen die ondersteunen dat men toen al gewag maakte van een totalitair regime. Uiteraard maakte men zich in het buitenland zorgen over de evolutie van Duitsland naar een éénpartij-staat, maar zeer zelden sprak men al over de totale Staat. Bovendien heeft het lang geduurd voor de linkse politieke beweging de term heeft willen gebruiken, aangezien de idee om nazisme, fascisme en bolsjevisme te definïeren als “totalitair” uit de rechtse beweging kwam. Pas na de oorlog, tijdens het ideologische conflict tussen het Westen en de USSR, ontstond er een brede liberale basis die het stalinisme bestempelde als totalitair. Veel linkse denkers, waaronder Sartre, hebben de misdaden van het stalinisme zelfs lang ontkend of geminimaliseerd. Buitenlandse waarnemers waren niet in staat om zich een begrip te vormen van de immense omvang van de verandering die zich voltrok, noch van de radicale impact van haar consequenties op het welbevinden van de burger. Door het sociale isolement dat eigen is aan het totalitarisme, waren veel Duitse burgers zich hier evenmin ten volle van bewust, waarvan getuige het vaak gehoorde excuus “wir haben es nicht gewusst”. De terreur van het regime voltrok zich buiten de zichtbare realiteit: wanneer een individu wordt afgesneden van de dialoog en geen werkelijkheid meer deelt met anderen, wordt het onmogelijk om weet te hebben van het leed dat een ander wordt aangedaan. Dit is wederom een belangrijk verschil met de dictatuur: onder Franco en Mussolini was de terreur veel zichtbaarder, omdat ze zich grotendeels voltrok in de publieke ruimte.
