Over Lenin en de 'vergissing van Columbus'

Referentie:

Flynn, Bernard, recensie van: Lefort, Claude, La complication: Retour sur Communisme, Paris: Fayard,1999, in : Constellations Volume 9, No 3, 2002, p. 436-444

Plaatskenmerk:

Eigen bibliotheek / Mijn computer

Extract:

“Inasmuch as reality did not conform to its representation in socialist theory, the Party became not just the seat of knowledge but also of will. Its will must force reality to correspond to the idea; in order to do this, it must be all-powerful and exercise central control over every aspect of life. Lefort, on the contrary, does not view the Soviet Union as a “Columbus mistake.” For him the “Leninist adventure” arrived at the land it had set sail for: a totalitarian movement gave rise to a totalitarian state. »

p. 437

(HEUR-STAP 2: een artikel gevonden via Philosopher's index)

Commentaar:

De Sovjet-Unie is volgens Claude Lefort géén ‘vergissing van Columbus’, alsof de leninisten koers gezet hadden naar een ideale staat gebaseerd op gelijkheid, en zonder het te beseffen ergens heel anders uitkwamen. Integendeel, de totale staat was exact waar de beweging wilde uitkomen en was geen gefaalde utopie. Sterker nog, net nu de mogelijkheid van een ideale staat voor handen lag, koos de partij een richting die de burger verder dan ooit van objectieve gelijkheid verwijderde. George Orwell’s novelle Animal Farm, die de westerse opinie over het Russische communisme mee gevormd heeft, toont een andere visie: pas nadat Trotski verjaagd was gedroeg de Partij zich als een totalitaire rechter over het volk. We weten echter ook dat de afschaffing van de vrije handel al geschiedde onder Lenin en Trotski, wegens on-marxistisch. John Talmon maakte in The origins of Totalitarian Democracy al een onderscheid tussen links en rechts totalitarisme als was de basisidee van het communisme humaner dan de zucht naar wereldheerschappij van de nazi’s. Ik vind dit een twijfelachtig argument: ook al kon er in het Derde Rijk maar voor één ras plaats zijn, toch meenden zij te opereren vanuit een hoger menselijk principe.

Claude Lefort over de totalitaire logica en structuur

Referentie:

Lefort, Claude, The political forms of modern society. Bureaucracy, Democracy,Totalitarianism, Cambridge: Polity Press, 1986. 342 p.

Plaatskenmerk:

PSW 321 G-LEFO 86

Extract:

“This is apparent in the inability of socialists to conceptualize the nature of the Soviet regime. As soon as they saw private property abolished, as soon as class antagonism could no longer be deciphered in the known context of capitalism, their thinking was disarmed. They were quite capable of concluding that the Soviet state was loaded with vices; but they could identify nothing more than vices, whose origins were imputed to accidents of history. The Left lacked a theory over the State, or more profoundly still, a conception of political society. And, by the same token-a fact too seldom noticed-it proved to be incapable of interpreting the evident signs of the exploitation of workers and peasants, the signs of class division, which were being produced by new relations of production. Because they had circumscribed the sphere of reality within the limits of the economy, they were blind to the structure of a system which was explicitly embedded in the political system.”

p. 277
(HEUR-STAP 3: een boek over het thema gevonden via de UA-catalogus)

Commentaar:

In het hoofdstuk “The logic of totalitarianism” zegt Leforte dat tegenstanders van het fascisme en het nazisme tijdens het interbellum hun strijd zagen als zuiver antifascistisch. Er zijn bijzonder weinig bronnen die ondersteunen dat men toen al gewag maakte van een totalitair regime. Uiteraard maakte men zich in het buitenland zorgen over de evolutie van Duitsland naar een éénpartij-staat, maar zeer zelden sprak men al over de totale Staat. Bovendien heeft het lang geduurd voor de linkse politieke beweging de term heeft willen gebruiken, aangezien de idee om nazisme, fascisme en bolsjevisme te definïeren als “totalitair” uit de rechtse beweging kwam. Pas na de oorlog, tijdens het ideologische conflict tussen het Westen en de USSR, ontstond er een brede liberale basis die het stalinisme bestempelde als totalitair. Veel linkse denkers, waaronder Sartre, hebben de misdaden van het stalinisme zelfs lang ontkend of geminimaliseerd. Buitenlandse waarnemers waren niet in staat om zich een begrip te vormen van de immense omvang van de verandering  die zich voltrok, noch van de radicale impact van haar consequenties op het welbevinden van de burger. Door het sociale isolement dat eigen is aan het totalitarisme, waren veel Duitse burgers zich hier evenmin ten volle van bewust, waarvan getuige het vaak gehoorde excuus “wir haben es nicht gewusst”. De terreur van het regime voltrok zich buiten de zichtbare realiteit: wanneer een individu wordt afgesneden van de dialoog en geen werkelijkheid meer deelt met anderen, wordt het onmogelijk om weet te hebben van het leed dat een ander wordt aangedaan. Dit is wederom een belangrijk verschil met de dictatuur: onder Franco en Mussolini was de terreur veel zichtbaarder, omdat ze zich grotendeels voltrok in de publieke ruimte.